Tháng 2/2026 qua công tác giám sát và xét nghiệm đã ghi nhận 1 trưởng hợp bệnh Bạch hầu xảy ra tại xã Phong Hải, tỉnh Lào Cai. Ca bệnh hiện nay được xác định là ca bệnh đơn lẻ, tản phát vì chưa ghi nhận thêm bất kỳ trường hợp nào khác liên quan đến trường hợp này cũng như trong khu vực ổ dịch. Theo kinh nghiệm của các vụ dịch trước đây tại Việt Nam thì thấy rằng dịch bệnh chủ yếu xảy ra ở những nơi có tỷ lệ tiêm chủng thấp, ở vùng lõm tiêm chủng, vùng khó khăn tiêm chủng trong nhiều năm trước đây. Về nguồn lây thì cả người bệnh và người lành mang trùng vừa là ổ chứa, vừa là nguồn truyền bệnh, trong đó người lành mang trùng đóng vai trò quan trọng nhất duy trì nguồn truyền nhiễm ở cộng đồng, điều này giải thích ca bệnh Bạch hầu đơn lẻ thường đột nhiên xảy ra ở những nơi mà trước đó không thấy có ca bệnh xuất hiện.

    Chúng ta biết vi khuẩn Bạch hầu thường tồn tại ở đường hô hấp trên ở những người lành mang trùng trong cộng đồng mà không có biểu hiện gì và từ đó lây lan sang người khác nên ở tất cả các vụ dịch trước đây ở Việt Nam là chưa bao giờ tìm thấy nguồn lây của ca đầu tiên và chúng ta không phải cố tìm nguồn lây để làm gì vì không khả thi và việc chống dịch cũng không dựa vào việc phải tìm được nguồn lây. Thời gian lây truyền của một người mang vi khuẩn thường là trong khoảng 2 - 4 tuần (nếu không được điều trị kháng sinh). Người lành mang trùng thời gian lây truyền có thể kéo dài từ vài tuần đến vài tháng, cá biệt có trường hợp mang vi khuẩn kéo dài tới 6 tháng.

- Phát hiện nhanh, cách ly nhanh, điều trị nhanh

- Sử dụng kháng sinh dự phòng sớm trong vùng dịch

- Thực hiện các biện pháp vệ sinh phòng chống dịch khác

- Thực hiện tốt công tác Tiêm chủng mở rộng cho tất cả các đối tượng trong diện mục tiêu. Tổ chức rà soát tiền sử tiêm chủng và tiến hành tiêm bù, tiêm vét, tiêm bổ sung cho các đối tượng trong chương trình TCMR.

- Tuyên truyền phòng chống dịch cho người dân và cộng đồng.

- Trong những điều trên, tiên quyết và quan trọng nhất là:

    1. Thực hiện các biện pháp vệ sinh phòng bệnh

- Sức đề kháng của vi khuẩn Bạch hầu ở ngoài cơ thể rất cao. Trên đồ vải như chăn, màn, quần áo, gối có thể sống được 30 ngày; trên cốc, chén, thìa, bát đũa, đồ chơi có thể sống được vài ngày. Dưới ánh nắng mặt trời vi khuẩn sẽ bị giết chết sau vài giờ. Vi khuẩn bị chết nhanh chóng ở nhiệt độ sôi. Vi khuẩn cũng dễ bị tiêu diệt bởi các hoá chất khử trùng thông thường đặc biệt là dung dịch hóa chất chứa clo. Chính vì vậy các biện pháp vệ sinh chung cũng rất quan trọng cần được thực hiện như: Quần áo, chăn, màn, ga, gối, đệm của bệnh nhân cần được giặt rồi đem phơi dưới ánh nắng mặt trời. Bát, đũa, thìa cốc, đồ chơi của bệnh nhân phải dùng riêng, tốt nhất luộc nước sôi sau khi sử dụng hoặc đem phơi nắng dưới ánh nắng mặt trời.

- Vì bệnh Bạch hầu là bệnh lây theo đường hô hấp nên việc thực hiện vệ sinh thông khí tại hộ gia đình rất quan trọng: thường xuyên mở cửa sổ, cửa chính để đảm bảo thông khí thoáng cho nhà/phòng ở, nơi làm việc, lớp học hàng ngày.

- Hạn chế các sự kiện tập trung đông người trong vùng dịch để hạn chế sự lây lan.

   2. Truyền thông phòng chống dịch

    Điểm vô cùng quan trọng đó là phải thực hiện truyền thông thật kỹ, thật sát cho người dân trong vùng dịch về bệnh Bạch hầu, cách nhận biết triệu chứng nghi mắc bệnh cũng như hướng dẫn các biện pháp phòng chống dịch để người dân hiểu, người dân hợp tác và người dân chấp hành các biện pháp phòng chống dịch mà chúng ta yêu cầu. Truyền thông bằng nhiều hình thức như truyền thông trực tiếp tại từng hộ gia đình, bằng truyền thanh v.v

    3. Sử dụng kháng sinh dự phòng trong ổ dịch

    Uống kháng sinh dự phòng trong ổ dịch Bạch hầu có vai trò rất quan trọng, trong đó vai trò tiêu diệt nhanh nguồn lây trong ổ dịch đặc biệt đối với người lành mang trùng mà ta không phát hiện được để chấm dứt sự lây lan trong cộng đồng là quan trọng nhất. Có 3 mục tiêu chính của uống kháng sinh dự phòng trong ổ dịch:

- Tiêu diệt nhanh nguồn lây là người lành mang trùng trong cộng đồng.

- Điều trị sớm cho những người có thể đã nhiễm bệnh nhưng chưa phát bệnh và qua đó cũng làm giảm nguồn lây và giảm số mắc mới.

- Phòng cho những người trong cộng đồng có nguy cơ cao chưa bị nhiễm sẽ không bị lây nhiễm trong thời gian được dùng thuốc.

- Tất cả các đối tượng tiếp xúc gần và những người có nguy cơ phơi nhiễm trong ổ dịch uống kháng sinh dự phòng bằng Erythromycin trong vòng 7 ngày, liều cụ thể:

 + Trẻ em < 15 tuổi: 40mg/kg/ngày (nhưng không được quá 1g/ ngày)

 + Người lớn và trẻ em >= 15 tuổi: 1g/ ngày.

    Lưu ý: Phạm vi và lứa tuổi cho uống kháng sinh dự phòng tại cộng đồng phải dựa vào tình hình thực tế từng ổ dịch để quyết định. Tất cả những người tiếp xúc và những người có nguy cơ lây nhiễm cao, nguy cơ mắc bệnh cao trong ổ dịch nên được uống kháng sinh dự phòng. Tuy nhiên không dùng kháng sinh bừa bãi để tránh gây kháng thuốc.

    Cán bộ y tế và các đoàn thể địa phương phân công từng người thực hiện kiểm tra giám sát việc uống thuốc tại từng hộ gia đình. Phải đảm bảo uống thuốc trước mặt người kiểm tra hàng ngày, nếu thuốc kháng sinh phát xuống, người dân không uống thì cũng vô giá trị.